← Ζωντανή τζαζ δίπλα στο Παλιό Φρούριο, Κέρκυρα · επιστροφή στη σελίδα της βραδιάς τζαζ

Οι συνθέτες

Η Επτανησιακή Σχολή: Μάντζαρος, Ξύνδας και Σαμάρας

Τρεις συνθέτες γεννημένοι στην Κέρκυρα που μετέτρεψαν την ιταλική εκπαίδευση στην όπερα σε ελληνική εθνική μουσική, και οι μελωδίες τους που ήδη γνωρίζετε.

Με Corfu Harbour Jazz Night Guide · τελευταίος έλεγχος στοιχείων

Κρατήστε το τραπέζι σας ↗

Γρήγορη απάντηση

Η Ιονική ή Επτανησιακή σχολή ήταν μια ομάδα συνθετών από τα Ιόνια Νησιά, ενεργή από τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα έως περίπου τη δεκαετία του 1950. Η Κέρκυρα ανέδειξε τρεις από τις πιο γνωστές προσωπικότητές της: τον Νικόλαο Μάντζαρο, που μελοποίησε τον ελληνικό εθνικό ύμνο, τον Σπυρίδωνα Ξύνδα, που έγραψε μια όπερα με ελληνικό λιμπρέτο, και τον Σπυρίδωνα Σαμάρα, που συνέθεσε τον Ολυμπιακό ύμνο.

Τρεις συνθέτες από την Κέρκυρα

ΣυνθέτηςΧρονολογίεςΓνωστός για, σύμφωνα με τη Wikipedia
Nikolaos Mantzaros1795–1872Η μουσική μελοποίηση του Ύμνου εις την Ελευθερίαν, που υιοθετήθηκε ως εθνικός ύμνος το 1865
Spyridon Xyndas1812–1896Ο υποψήφιος (1867), που χαρακτηρίζεται ως η πρώτη ολοκληρωμένη όπερα σε ελληνικό λιμπρέτο
Spyridon Samaras1861–1917Ο Ολυμπιακός Ύμνος, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1896

Ένα σχολείο που ορίζεται από τον τόπο

Το άρθρο της Wikipedia για την Επτανησιακή Σχολή την περιγράφει ως έργο μιας ομάδας συνθετών από τα Επτάνησα, τα Επτά Νησιά. Η ακμή της διήρκεσε από τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα έως περίπου τη δεκαετία του 1950, και συμβατικά χωρίζεται σε μια πρώτη γενιά, από το 1815 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1860, και σε μια δεύτερη γενιά από το 1871 και μετά. Τα πιο εξέχοντα ονόματα που αναφέρει είναι ο Νικόλαος Μάντζαρος, ο Σπυρίδων Ξύνδας, ο Σπυρίδων Σαμάρας και ο Παύλος Καρρέρ. Τα νησιά αποτελούσαν έναν διαφορετικό πολιτιστικό κόσμο από την ηπειρωτική Ελλάδα, η οποία είχε περάσει αιώνες υπό οθωμανική κυριαρχία. Το άρθρο της Wikipedia για την Παλιά Πόλη της Κέρκυρας αναφέρει ότι η Βενετία κυβερνούσε την Κέρκυρα από το 1386 έως το 1797, και η βενετσιάνικη εκπαίδευση στην ιταλική μουσική ήταν φυσικό μέρος αυτής της κληρονομιάς. Αυτό το πλαίσιο εξηγεί γιατί ένας συνθέτης από την Κέρκυρα το 1830 ήταν πολύ πιο πιθανό να σπουδάσει στη Νάπολη ή το Μιλάνο παρά στην Αθήνα.

Από την ιταλική όπερα στις ελληνικές λέξεις

Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο, τα πρώιμα έργα της σχολής διαμορφώθηκαν σε μεγάλο βαθμό από την ιταλική παράδοση. Μέχρι τη δεκαετία του 1820 οι συνθέτες ανέπτυσσαν αυτό που το άρθρο αποκαλεί εθνική μουσική, χρησιμοποιώντας την ελληνική δημοτική γλώσσα και, αργότερα, τη λαϊκή παράδοση από τα Επτάνησα και την ηπειρωτική Ελλάδα. Στην περίπτωση του Μάντζαρου, η Wikipedia αναφέρει ότι συνέθεσε την πρώτη άρια κοντσέρτου στα ελληνικά, την Aria Greca, το 1827, και ότι από το 1819 επισκεπτόταν τακτικά τη Βενετία, τη Μπολόνια, το Μιλάνο και τη Νάπολη. Αυτός είναι ένας χρήσιμος τρόπος για να ακούσετε οτιδήποτε από τη σχολή. Περιμένετε ιταλικού ύφους μελωδία και δομή, με ελληνικά κείμενα και, αργότερα, ελληνικές μελωδίες. Το ίδιο μοτίβο, μια ευρωπαϊκή φόρμα γεμάτη με τοπικό περιεχόμενο, είναι ένας λόγος για τον οποίο αυτοί οι συνθέτες διδάσκονται ακόμη ως σχολή και όχι ως μεμονωμένα άτομα.

Ο Μάντζαρος και ο ύμνος

Ο Νικόλαος Μάντζαρος γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 26 Οκτωβρίου 1795 και πέθανε εκεί στις 12 Απριλίου 1872. Η Wikipedia αναφέρει ότι ποτέ δεν θεώρησε τον εαυτό του επαγγελματία συνθέτη και δίδασκε τους νέους του νησιού χωρίς κέρδος, και ότι παρουσίασε τις πρώτες του συνθέσεις το 1815 στο θέατρο San Giacomo στην Κέρκυρα. Από το 1841 μέχρι τον θάνατό του ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής της Φιλαρμονικής Εταιρείας. Η μελοποίηση του ποιήματος του Σολωμού είναι το έργο που έφερε το όνομά του πέρα από το νησί. Το άρθρο αναφέρει ότι η πρώτη και η δεύτερη στροφή υιοθετήθηκαν το 1864 ως Βασιλικός Ύμνος και στις 28 Ιουνίου 1865 ως εθνικός ύμνος. Επισημαίνει επίσης ότι η χρονολογία 1828 για τη σύνθεση βασίζεται σε αυτοεκδοθείσα πηγή, μια προειδοποίηση που αξίζει να επαναλαμβάνεται κάθε φορά που η ημερομηνία εμφανίζεται σε ένα ταξιδιωτικό φυλλάδιο.

Ο Ξύνδας και η ελληνόφωνη όπερα

Ένα έντυπο πορτρέτο του 19ου αιώνα του συνθέτη Σπυρίδωνα Σαμάρα
Ο Σπυρίδων Σαμάρας, γεννημένος στην Κέρκυρα το 1861. · Photo: Ioannes A. Arsenes, public domain, via Wikimedia Commons

Ο Σπυρίδων Ξύνδας γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 8 Ιουνίου 1812 και πέθανε στην Αθήνα στις 25 Νοεμβρίου 1896. Σπούδασε θεωρία με τον Μάντζαρο από το 1823, συνέχισε στη Νάπολη και το Μιλάνο, και το 1840 βοήθησε στην ίδρυση της Φιλαρμονικής Εταιρείας, όπου δίδαξε για αρκετά χρόνια. Η όπερά του Ο υποψήφιος, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1867, περιγράφεται από τη Wikipedia ως η πρώτη ολοκληρωμένη όπερα βασισμένη σε λιμπρέτο στα ελληνικά, και είναι η μόνη από τις όπερές του που σώζεται. Η Wikipedia προσθέτει ότι πολλά από τα έργα του πιστεύεται ότι καταστράφηκαν στον βομβαρδισμό του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας από τη Luftwaffe το 1943. Αυτή η απώλεια υπενθυμίζει γιατί η μουσική ιστορία του νησιού είναι λιγότερο ορατή από την αρχιτεκτονική του: τα τείχη επέζησαν από τις πολιορκίες, αλλά μεγάλο μέρος του χαρτιού δεν επέζησε.

Ο Σαμάρας και οι Αγώνες

Το εξώφυλλο της παρτιτούρας του Ολυμπιακού ύμνου του 1896 που απεικονίζει δύο αθλητές
Το εξώφυλλο της παρτιτούρας του Ολυμπιακού ύμνου του 1896. · Photo: Marie-Lan Nguyen, public domain, via Wikimedia Commons

Ο Σπυρίδων Σαμάρας γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 29 Νοεμβρίου 1861 και πέθανε στην Αθήνα στις 7 Απριλίου 1917. Σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών και στη συνέχεια στο Ωδείο του Παρισιού από το 1882, όπου δάσκαλοί του υπήρξαν μεταξύ άλλων οι Massenet, Delibes, Dubois και Gounod. Έγραψε δεκαπέντε σκηνικά έργα και τρεις οπερέτες, με πρεμιέρες σε ιταλικές πόλεις όπως το Μιλάνο, η Ρώμη και η Γένοβα. Το πιο γνωστό του έργο είναι ο Ολυμπιακός Ύμνος, που συνέθεσε κατόπιν αιτήματος του Δημητρίου Βικέλα με στίχους του Κωστή Παλαμά και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην τελετή έναρξης των Αγώνων του 1896. Σύμφωνα με τη Wikipedia, παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένος για περίπου πενήντα χρόνια, ώσπου εκτελέστηκε στη σύνοδο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής στο Τόκιο το 1958, η οποία τον ανακήρυξε Ολυμπιακό ύμνο. Από τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960 ανοίγει κάθε τελετή.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η Ιονική σχολή μουσικής;

Μια ομάδα συνθετών από τα Ιόνια Νησιά, ενεργή από τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα έως περίπου τη δεκαετία του 1950, που στράφηκαν από τα ιταλικά πρότυπα προς την ελληνική γλώσσα και τη λαϊκή παράδοση.

Ποιοι συνθέτες γεννήθηκαν στην Κέρκυρα;

Ο Μάντζαρος (1795), ο Ξύνδας (1812) και ο Σαμάρας (1861) γεννήθηκαν όλοι στην Κέρκυρα, σύμφωνα με τη Wikipedia.

Θα παίξει τίποτα από αυτά η βραδιά τζαζ;

Όχι απαραίτητα. Η σελίδα κρατήσεων αναφέρει πρότυπα, σύγχρονες ερμηνείες και αυτοσχεδιασμό, καθώς και έναν οικοδεσπότη που αφηγείται ιστορίες για τη μουσική κληρονομιά του νησιού.

Κρατήστε το τραπέζι σας ↗

Πηγές

  1. English Wikipedia entry on the Ionian school of music
  2. English Wikipedia entry on Nikolaos Mantzaros
  3. English Wikipedia entry on Spyridon Xyndas
  4. English Wikipedia entry on Spyridon Samaras
  5. English Wikipedia entry on the Old Town of Corfu
  6. English Wikipedia entry on Corfu Town
Κρατήστε το τραπέζι σαςΔωρεάν ακύρωση · Κάντε κράτηση τώρα, πληρώστε αργότερα